Velayet Rehberi

Boşanmada velayet hakları, ortak velayet, velayet değişikliği, çocukla kişisel ilişki kurma hakkı ve velayet davası süreci hakkında kapsamlı rehber.

Son güncelleme: Mart 2026

Velayet Nedir?

Velayet, anne ve babanın reşit olmayan çocukları üzerindeki bakım, eğitim, koruma ve temsil hak ve yükümlülüklerinin bütünüdür. Türk Medeni Kanunu'nun 335-351. maddeleri velayet hukukunu düzenler.

Evlilik birliği devam ederken velayet anne ve baba tarafından birlikte kullanılır. Boşanma halinde ise velayet çocuğun üstün yararı ilkesi doğrultusunda mahkeme tarafından ebeveynlerden birine veya ortak velayete hükmedilir.

Temel İlke: Velayet kararlarında en öncelikli kriter çocuğun üstün yararıdır (BM Çocuk Hakları Sözleşmesi m.3, TMK m.339). Ebeveynin cinsiyeti tek başına belirleyici bir kriter değildir.

Boşanmada Velayet Kararı

Boşanma davasında hâkim, çocuğun velayetini hangi ebeveyne vereceğini belirlerken birçok kriteri bir arada değerlendirir. Anlaşmalı boşanmada tarafların velayet konusundaki anlaşması hâkimin onayına sunulur; hâkim çocuğun yararına uygun bulmuyorsa anlaşmayı değiştirebilir.

Hâkimin Değerlendirdiği Kriterler

1.Çocuğun yaşı: 0-3 yaş arası çocuklarda anne bakımı öne çıkar (zorunlu kural değil, çocuğun yararına göre değerlendirilir). Büyük çocuklarda çocuğun tercihi dikkate alınır.

2.Ebeveynlerin bakım kapasitesi: İş durumu, çalışma saatleri, çocuğa ayrılacak zaman, barınma koşulları.

3.Çocuğun alışık olduğu ortam: Okul, arkadaş çevresi, yaşanılan yer gibi istikrar unsurları.

4.Ebeveynlerin psikolojik durumu: Ruhsal sağlık, bağımlılık, şiddet eğilimi gibi olumsuz faktörler.

5.Kardeşlerin birlikte tutulması: Kural olarak kardeşler ayrılmaz; ancak çocuğun yararı gerektiriyorsa ayrılabilir.

6.Sosyal inceleme raporu (SİR): Uzmanlar tarafından hazırlanan rapor hâkimin kararında önemli rol oynar.

Ortak Velayet

Anayasa Mahkemesi'nin kararıyla Türk hukukunda ortak velayet uygulaması mümkün hale gelmiştir. Ortak velayette her iki ebeveyn de çocuk üzerindeki velayet hak ve yükümlülüklerini birlikte kullanır.

Ortak Velayetin Koşulları

- Her iki ebeveynin de ortak velayeti kabul etmesi
- Ebeveynler arasında iletişimin sağlıklı olması
- Çocuğun yararına uygun olması
- Ebeveynlerin aynı şehirde yaşaması (tercih edilen)
- Şiddet, istismar vb. olumsuz koşulların bulunmaması

Ortak Velayet Uygulaması

- Çocuğun asıl ikametgâhı belirlenir
- Eğitim, sağlık kararları birlikte alınır
- Hafta içi / hafta sonu düzeni oluşturulur
- Tatil dönemleri paylaşılır
- İştirak nafakası yine belirlenebilir

Not: Ortak velayet Türk hukukunda nispeten yeni bir uygulama olup, hâkimin takdirine bağlıdır. Taraflar arasında ciddi çatışma varsa hâkim tek velayete hükmedebilir.

Çocuğun Görüşü ve Dinlenmesi

BM Çocuk Hakları Sözleşmesi ve Türk Medeni Kanunu uyarınca, idrak çağındaki çocuğun velayet konusundaki görüşü alınmalıdır. Uygulamada genellikle 8 yaş ve üzeri çocuklar idrak çağında kabul edilir.

Çocuğun Dinlenmesi Süreci

•Çocuk hâkim tarafından özel odada (adli görüşme odası) dinlenir.
•Pedagog veya psikolog eşliğinde görüşme yapılır.
•Çocuğun görüşü önemli olmakla birlikte bağlayıcı değildir.
•Çocuğun baskı altında olup olmadığı değerlendirilir.
•12 yaş ve üzeri çocuğun tercihi daha ağırlıklı değerlendirilir.

Uyarı: Ebeveynin çocuğu diğer ebeveyne karşı yönlendirmesi ("ebeveyne yabancılaştırma sendromu") velayet kararını olumsuz etkileyebilir ve velayetin değiştirilmesi sebebi olabilir.

Kişisel İlişki Kurma Hakkı

Velayeti almayan ebeveyn, çocukla kişisel ilişki kurma hakkına sahiptir (TMK 323). Bu hak, çocuğun her iki ebeveyniyle de sağlıklı ilişki sürdürmesini amaçlar.

Yaygın Kişisel İlişki Düzeni

•Her hafta sonu: Cumartesi sabah - Pazar akşam arası (en yaygın düzen)

•Hafta içi: Haftada 1 gün akşam yemeği veya gece kalma

•Yarıyıl tatili: Tatilin yarısı velayeti almayan ebeveynle

•Yaz tatili: 1-2 ay velayeti almayan ebeveynle

•Dini bayramlar: Bayramların yarısı veya dönüşümlü olarak paylaşılır

Kişisel ilişki hakkı, velayeti alan ebeveyn tarafından engellenemez. Engelleme durumunda velayeti almayan ebeveyn mahkemeye başvurarak kararın icrasını talep edebilir. Sürekli engelleme, velayet değişikliği sebebi olabilir.

Velayet Değişikliği

Velayet kararı kesin ve değişmez değildir. Çocuğun menfaati gerektiriyorsa velayet her zaman değiştirilebilir (TMK 183). Velayet değişikliği davası aile mahkemesinde açılır.

Velayet Değişikliği Sebepleri

•Velayeti alan ebeveynin çocuğu ihmal etmesi veya kötü muamelede bulunması
•Velayeti alan ebeveynin yaşam koşullarının kötüleşmesi
•Çocuğun diğer ebeveynle kişisel ilişkisinin sürekli engellenmesi
•Çocuğun büyümesiyle ihtiyaçlarının değişmesi
•Velayeti alan ebeveynin başka şehre/ülkeye taşınması
•Velayeti alan ebeveynin ağır hastalığı veya ölümü
•İdrak çağındaki çocuğun velayet değişikliği talebi

Önemli: Velayet değişikliği davası her zaman açılabilir, herhangi bir süre kısıtlaması yoktur. Ancak mahkeme, salt ebeveynin isteği değil, çocuğun yararındaki değişikliği esas alır.

Velayet İhlali ve Hukuki Sonuçları

Velayet hakkının kötüye kullanılması veya velayetin gereklerinin yerine getirilmemesi ciddi hukuki sonuçlar doğurur.

Velayetin Kaldırılması (TMK 348)

Çocuğun bakımı ve eğitimi ciddi biçimde ihmal ediliyorsa veya tehlikeye düşürülüyorsa, mahkeme velayeti kaldırabilir. Velayetin kaldırılması en ağır tedbirdir ve genellikle koruyucu tedbirler yetersiz kaldığında uygulanır.

Çocuğun Kaçırılması

Velayeti olmayan ebeveynin çocuğu kaçırması veya alıkoyması hem cezai (TCK 234 - çocuğun kaçırılması ve alıkonulması) hem de hukuki sonuçlar doğurur. Yurt dışına kaçırma durumunda Lahey Sözleşmesi kapsamında iade prosedürü uygulanır.

Kişisel İlişkinin Engellenmesi

Velayeti alan ebeveynin, diğer ebeveynin çocukla kişisel ilişki kurma hakkını engellemesi, velayet değişikliği sebebi olabilir. Engelleme durumunda mahkeme kararının icrası için icra müdürlüğüne başvurulabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Hayır, yasada böyle bir kural yoktur. Velayet kararında tek kriter çocuğun üstün yararıdır. 0-3 yaş arası çocuklarda anne bakımı ön plana çıksa da bu mutlak bir kural değildir. Büyük çocuklarda babanın velayeti alması da yaygındır.

Evet. Anayasa Mahkemesi kararıyla ortak velayet mümkün hale gelmiştir. Her iki ebeveyn de kabul ediyorsa ve çocuğun yararına uygunsa hâkim ortak velayete hükmedebilir. Ancak taraflar arasında ciddi çatışma varsa tercih edilmez.

İdrak çağı genellikle 8 yaş olarak kabul edilir. 8 yaş ve üzeri çocukların görüşü alınır. 12 yaş ve üzeri çocuğun tercihi daha ağırlıklı değerlendirilir. Ancak çocuğun tercihi tek başına belirleyici değildir.

Velayet değişikliği davası herhangi bir süre sınırlaması olmaksızın her zaman açılabilir. Koşulların değişmesi, çocuğun ihmal veya istismarı, kişisel ilişkinin engellenmesi gibi sebeplerle dava açılabilir.

Mahkeme kararının icrası için icra müdürlüğüne başvurabilirsiniz. Ayrıca sürekli engelleme, velayet değişikliği davası açma hakkı verir. Şiddet veya tehdit varsa savcılığa suç duyurusunda da bulunabilirsiniz.

Evet. Velayeti almayan ebeveyn, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine katkı olarak iştirak nafakası ödemek zorundadır. Nafaka miktarı mahkeme tarafından belirlenir.

Velayeti alan ebeveyn çocukla birlikte başka şehre taşınabilir. Ancak bu durum kişisel ilişki düzenini bozacaksa, diğer ebeveyn velayet değişikliği davası açabilir. Yurt dışına taşınma ise özel izin veya mahkeme kararı gerektirebilir.