Deneme Süresi ve Hakları 2026: İşçi ve İşveren Rehberi

Zeynep'in Hikâyesi: "45 Günde Çıkardılar, Tazminat Alamaz mısın?"

Geçen ay bana ulaşan bir okuyucumun durumu tam da bu konunun özeti gibiydi. Zeynep (takma isim), İstanbul'da bir teknoloji firmasında yazılım uzmanı olarak işe başlamış. 45. günde İK (İnsan Kaynakları) departmanından bir e-posta: "Deneme süreniz başarıyla tamamlanamamıştır." Ne gerekçe, ne açıklama, ne de bir görüşme talebi.

Zeynep'in ilk sorusu herkesin aklına gelen şeydi: "Hiç mi hakkım yok? 45 gün çalıştım, tazminat alamaz mıyım?"

İşte tam bu noktada deneme süresinin hukuki boyutunu anlamak gerekiyor. Çünkü pratikte gördüğüm kadarıyla, hem işçiler hem işverenler bu sürenin kurallarını yanlış biliyor.

Deneme Süresi Denen Şey Tam Olarak Ne?

4857 sayılı İş Kanunu'nun 15. maddesi çok net: deneme süresi en fazla 2 ay olabilir. Bu süre, bireysel iş sözleşmesiyle uzatılamaz. Sözleşmenize "deneme süresi 3 aydır" yazılsa bile geçersiz — hukuken 2 ay sayılır.

Tek istisna toplu iş sözleşmeleri. TİS (Toplu İş Sözleşmesi) varsa deneme süresi 4 aya kadar çıkabilir. Ama bireysel sözleşmelerde bu mümkün değil.

Zeynep'in durumuna dönersek: sözleşmesinde "3 ay deneme süresi" yazıyormuş. İşveren 45. günde feshetmiş, yani 2 aylık yasal sınırın içinde. Dolayısıyla işverenin fesih hakkı yasal çerçevedeydi — en azından süre açısından.

Deneme Süresinde Fesih: Gerçekten Sınırsız mı?

İşte çoğu kişinin yanlış bildiği nokta burası. Deneme süresinde fesih "kolay" ama "sınırsız" değil.

İş Kanunu 15. madde diyor ki: "Deneme süresi içinde taraflar, bildirim süresine gerek olmaksızın ve tazminatsız feshedebilir." Yani:

• İhbar süresi beklenmez
• İhbar tazminatı ödenmez
• Kıdem tazminatı zaten söz konusu değil (1 yıl dolmamış)
• Gerekçe gösterme zorunluluğu yok

Ama şu var: ayrımcılık yasağı deneme süresinde de geçerli.

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi'nin 2019/5421 E., 2019/18762 K. sayılı kararı bu konuda emsal niteliğinde. Mahkeme, deneme süresinde yapılan fesihlerde de eşit davranma ilkesinin (İK m.5) ihlal edilip edilmediğinin araştırılması gerektiğine hükmetmiş.

Yani işveren, Zeynep'i hamile olduğu için, sendikalı olduğu için veya din/ırk/cinsiyet gibi nedenlerle çıkardıysa — bu fesih hukuka aykırı ve tazminat doğurur.

Fesih Şekli: Yazılı Olmalı mı?

Hukuki zorunluluk yok. Ama tecrübeme göre yazılı yapılması hem işçi hem işveren için kritik. Zeynep'e de söyledim: "İyi ki e-posta atmışlar. O e-posta senin ispat aracın."

İşveren açısından da aynı. Fesih sebebini kısaca yazılı belgelemek, ilerideki davalarda "ayrımcılık" iddialarına karşı koruma sağlıyor.

İşveren Tarafının Meşru Kaygıları

Tabii işverenlerin de haklı endişeleri var. Yanlış bir işe alım kararı ciddi maliyet demek — eğitim süreci, ekip uyumu, projelerdeki aksaklıklar. Özellikle küçük ve orta ölçekli işletmelerde tek bir yanlış personel seçimi aylarca süren sorunlara yol açabiliyor.

Deneme süresi tam da bu riski azaltmak için tasarlanmış bir mekanizma. Ama "deneme süresinde her şey serbest" yanılgısı her iki tarafı da mağdur edebiliyor. İşveren, belgesiz ve aceleci fesihlerle dava riski alıyor; işçi ise uzun bir iş arayışının ardından birkaç haftada kendini kapının önünde bulmanın psikolojik yüküyle başa çıkmak zorunda kalıyor.

İncelediğim yüzlerce vakada gördüğüm şu: karşılıklı beklentilerin işe başlamadan önce net konuşulması, deneme süresindeki sorunların büyük kısmını önlüyor.

SGK (Sosyal Güvenlik Kurumu) Boyutu: Deneme Süresi "Kayıt Dışı" Demek Değil

Okuyucularımdan sıkça gelen bir yanılgı: "Deneme süresinde sigorta yapılmıyor ki."

Hayır. Deneme süresindeki işçi tam sigortalıdır. İşverenin yükümlülükleri:

2026 yılı için prim oranları şöyle:

• İşçi payı: %15 (SGK %14 + İşsizlik %1)
• İşveren payı: %23,75 (SGK %21,75 + İşsizlik %2)

Zeynep'in ilk işi e-Devlet'ten SGK girişini kontrol etmek oldu. Neyse ki kayıt yapılmıştı. Ama rastladığım vakalarda bu hiç de nadir değil — 45 gün çalışıp SGK kaydı olmayan insanlar var.

Dikkat: Deneme süresinde SGK bildirimi yapılmaması kayıt dışı çalışma sayılır. İşverene 2026'da aylık asgari ücret tutarında (33.030 TL) idari para cezası kesilir. İşçi içinse emeklilik prim günü ve sağlık hakları kaybı söz konusu.

2026'da Deneme Süresinde Ücret ve Haklar

Zeynep'in bir başka sorusu: "Deneme süresinde maaşım düşük olabilir mi?"

Hayır. Deneme süresindeki işçi, diğer işçilerle aynı haklara sahip. Asgari ücretin altında ödeme yapılamaz.

2026 Asgari Ücret

• Brüt: 33.030 TL
• Net: 28.075,50 TL

Bu tutarın altında ödeme yasal değil. Zeynep'in maaşı brüt 55.000 TL olarak belirlenmişti ve 45 günlük çalışma karşılığını tam almıştı.

Maaşınızın brütten nete nasıl hesaplandığını merak ediyorsanız, Brüt-Net Maaş Hesaplama aracımızı kullanabilirsiniz.

Fazla Mesai

Deneme süresinde de fazla mesai yaptırılabilir. Ücreti:

• Normal günler: 1,5 kat
• Hafta tatili ve resmi tatil: 2 kat

Zeynep 3 hafta boyunca akşam 8'e kadar kalmış. "Fazla mesai ücretimi alamaz mıyım?" diye sordu. Tabii ki alabilir — deneme süresi bu hakkı ortadan kaldırmıyor.

Hesaplama için Fazla Mesai Ücreti Hesaplama sayfamız faydalı olabilir.

Hafta Tatili ve Resmi Tatil

Aynen geçerli. Deneme süresindeki işçi de:

• Haftada 1 gün tatil hakkına sahip
• Resmi tatillerde çalıştırılırsa %100 zamlı ücret alır
• Dini bayramlarda çalışma için onayı gerekir

Kıdem ve İhbar Tazminatı: İşte Kritik Ayrım

Şimdi gelelim Zeynep'in asıl sorusuna: "Tazminat alamaz mıyım?"

Kıdem Tazminatı

Kıdem tazminatı için en az 1 yıl çalışmak gerekiyor. Zeynep 45 gün çalışmış — dolayısıyla kıdem tazminatı hakkı yok. Bu, deneme süresine özel bir durum değil; 11 ay çalışıp istifa eden biri de kıdem tazminatı alamaz.

2026'da kıdem tazminatı tavanı 64.948,77 TL (Ocak-Haziran dönemi). Ama Zeynep için bu rakam geçerli değil çünkü 1 yıl dolmamış.

İhbar Tazminatı

İşte burada farklılaşma var. Normal şartlarda işveren, işçiyi çıkarırken ihbar süresi vermeli veya ihbar tazminatı ödemeli:

Ama deneme süresinde bu kural geçerli değil. İş Kanunu 15. madde açıkça diyor: "Bildirim süresine gerek olmaksızın" feshedilebilir.

Zeynep'in durumunda: 45 gün çalışmış, deneme süresi içinde çıkarılmış → ihbar tazminatı hakkı yok.

Önemli: Deneme süresi 2 ayı aşar aşmaz durum değişir. 61. günde çıkarılsanız artık ihbar süresi geçerli. İşveren ya 2 hafta önceden bildirecek ya da 2 haftalık ihbar tazminatı ödeyecek.

Tazminat haklarınızı detaylı hesaplamak için Kıdem ve İhbar Tazminatı Hesaplayıcı kullanışlı bir araç.

Deneme Süresinde Fesih Sebepleri: İşverenin Dikkat Etmesi Gerekenler

Okuyucularımdan sıkça gelen bir soru da işveren tarafından: "Deneme süresinde istediğim gibi çıkarabilir miyim?"

Teknik olarak gerekçe göstermek zorunlu değil. Ama pratikte gördüğüm şu: işverenler fesih sebebini en azından dahili olarak belgelemeli.

Çünkü şu senaryolar tazminat doğurur:

1. Ayrımcılık: Cinsiyet, hamilelik, din, ırk, engellilik, sendika üyeliği
2. Sendikal fesih: İşçinin sendikaya üye olması nedeniyle çıkarma
3. Kötü niyet: Örneğin ihbar süresinden kaçmak için deneme süresi sona ermeden 1 gün önce fesih

Yargıtay 22. Hukuk Dairesi'nin 2017/6543 E. sayılı kararında, işverenin hamile olduğunu öğrendiği işçiyi deneme süresinde çıkarması "ayrımcılık" olarak değerlendirilmiş ve tazminata hükmedilmiş.

İşçinin Fesih Hakkı

Aynı kolaylık işçi için de geçerli. Deneme süresinde:

• Gerekçe göstermeden istifa edebilirsiniz
• İhbar süresi beklemeniz gerekmez
• Tazminat ödeme yükümlülüğünüz yok

Zeynep'in tam tersi bir vaka: Mehmet (takma isim) işe başladıktan 3 hafta sonra daha iyi bir teklif almış. "Hemen ayrılsam sorun olur mu?" Deneme süresinde olduğu için hiçbir sorun yok — ertesi gün istifa edebilir.

Pratik Rehber: Deneme Süresinde Ne Yapmalısınız?

İşçi İçin Adım Adım

1. Sözleşmeyi okuyun: Deneme süresi kaç ay yazıyor? 2 ayı aşıyorsa geçersiz.

2. SGK kaydını kontrol edin: e-Devlet → SGK Tescil ve Hizmet Dökümü. İlk gün görünmeli.

3. Çalışma saatlerini kaydedin: Fazla mesai yaptıysanız ispat için önemli.

4. Fesih durumunda: Yazılı bildirim isteyin veya e-posta/SMS saklayın.

5. Maaş bordronuzu kontrol edin: Asgari ücretin altında mı? Fazla mesai yansımış mı?

İşveren İçin Adım Adım

1. Deneme süresini sözleşmeye yazın: Yazılı olmayan deneme süresi iddiası zordur.

2. SGK bildirimini zamanında yapın: İşe başlamadan 1 gün önce.

3. Fesih sebebini belgeleyin: Zorunlu değil ama ilerideki davalarda koruyucu.

4. Ayrımcılıktan kaçının: "Performans yetersiz" diyorsanız, bunu destekleyen kayıt tutun.

5. 60. gün öncesine dikkat: 61. günden sonra ihbar yükümlülüğü başlar.

Zeynep Ne Yaptı?

Zeynep'in durumunda ayrımcılık belirtisi yoktu. Fesih e-postasında "karşılıklı beklentilerin örtüşmemesi" yazıyordu — belirsiz ama ayrımcı değil.

Zeynep'in durumu şöyle sonuçlandı:

• 45 günlük maaşını tam aldı ✓
• SGK kaydı tamdı ✓
• Kıdem/ihbar tazminatı hakkı yoktu ✗
• Fazla mesai ücreti için takip başlattı (süreç devam ediyor)

İncelediğim yüzlerce vakada bu tür gerekçesiz fesihler en yaygın senaryo. Ama şunu da eklemem lazım: her vaka farklı. Fesih gerekçesi şüpheli görünüyorsa, özellikle hamilelik, hastalık veya sendika üyeliği gibi bir durum varsa, mutlaka hukuki destek alın.

Deneme Süresi ve İşsizlik Maaşı

Bir diğer sık sorulan soru: "Deneme süresinde çıkarıldım, işsizlik maaşı alabilir miyim?"

İşsizlik maaşı için son 3 yılda en az 600 gün prim ödenmiş olmalı ve son 120 günde kesintisiz çalışma şartı var.

Zeynep daha önce 4 yıl başka bir firmada çalışmıştı. Son 3 yılda 600 gün primi vardı. Ama "son 120 gün kesintisiz çalışma" şartı kritik — bu 120 günün son işyerinde geçmesi gerekmiyor, toplam kesintisiz olması yeterli.

Dolayısıyla Zeynep'in eski işinden ayrılması ile yeni işe başlaması arasında boşluk yoksa, işsizlik maaşı alabilir. Hesaplama için İşsizlik Maaşı Rehberi sayfamızı inceleyebilirsiniz.

Sayısal Örnek: 45 Günde Ne Kadar Kazanılır?

Zeynep'in durumunu rakamlarla görelim:

Veriler:

• Brüt maaş: 55.000 TL (aylık)
• Çalışılan gün: 45 gün (1,5 ay)
• Fazla mesai: 30 saat

Hesaplama:

1. Temel ücret: 55.000 TL × 1,5 = 82.500 TL brüt

2. Fazla mesai ücreti:

   • Saatlik brüt = 55.000 / 225 = 244,44 TL
   • Fazla mesai = 244,44 × 1,5 × 30 = 11.000 TL brüt

3. Toplam brüt: 93.500 TL

4. Kesintiler (yaklaşık):

   • SGK işçi payı (%14): 13.090 TL
   • İşsizlik (%1): 935 TL
   • GV (Gelir Vergisi - %15 dilimi): ~11.921 TL
   • DV (Damga Vergisi - %0,759): ~710 TL

5. Net (yaklaşık): 66.844 TL

Zeynep'in 45 günlük çalışma karşılığı yaklaşık bu tutardı. Fazla mesai dahil.

Deneme Süresinden Çıkarılanlar İçin Kontrol Listesi

Deneme süresi hem işçi hem işveren için bir "tanışma dönemi". Fesih kolaylığı var ama sınırsız değil. SGK, ücret, fazla mesai gibi haklar aynen geçerli.

Zeynep'e söylediğim şeyi size de aktarayım:

• e-Devlet'ten SGK kaydınızı kontrol edin — ilk iş günü görünmeli
• Çalışma saatlerinizi not edin — fazla mesai ispat için kritik
• Sözleşmenizi okuyun — deneme süresi 2 ayı aşıyorsa geçersiz
• Fesih bildirimini yazılı alın — e-posta veya SMS bile yeter
• Maaş bordronuzu inceleyin — asgari ücret altı veya eksik fazla mesai var mı?
• Ayrımcılık şüphesi varsa hukuki destek alın

Deneme süresi kısa ama haklarınız kısa değil.

Kendi durumunuzu hesaplamak için Kıdem ve İhbar Tazminatı Hesaplayıcı veya Brüt-Net Maaş Hesaplama araçlarımızı kullanabilirsiniz.