Adli Yardım Rehberi 2026
Ücretsiz avukat hakkı, CMK avukatı, zorunlu arabuluculuk, baro adli yardım başvurusu ve hukuki destek imkanları hakkında kapsamlı rehber.
Son güncelleme: Mart 2026
Hukuki haklarınızı ve yardım seçeneklerinizi öğrenin.
Tüm Hesaplayıcılar1. Adli Yardım Nedir?
Adli yardım, maddi durumu yetersiz olan kişilerin hukuki haklarını kullanabilmeleri için devlet tarafından sağlanan ücretsiz avukatlık hizmeti ve yargılama giderlerinden muafiyettir. Anayasal bir hak olan adli yardım, hukuka erişimi güvence altına alır.
Uygulamada "adli yardım" başlığı altında birbirinden farklı üç mekanizma bir arada anılır: baro adli yardım bürosunun hukuk davaları için ücretsiz avukat görevlendirmesi, ceza soruşturması ve kovuşturmasında baro tarafından atanan CMK müdafisi ve mahkemenin harç ile yargılama giderlerinden geçici muafiyet tanıdığı adli müzaharet. Hangi kapıyı çalacağınız, uyuşmazlığınızın türüne ve ihtiyacınızın avukat mı yoksa masraf muafiyeti mi olduğuna göre değişir. Bu rehberde üçünü de ayrı ayrı ve karşılaştırmalı olarak bulacaksınız.
Adli Yardım Kapsamı
- Ücretsiz avukat atanması
- Yargılama harçlarından muafiyet
- Tebligat giderlerinden muafiyet
- Keşif ve bilirkişi giderlerinden muafiyet
- İcra takibi giderlerinden muafiyet
Kimler Yararlanır?
- Yargılama giderlerini karşılayamayan kişiler
- Gelir düzeyi asgari ücretin altında olanlar
- Türk vatandaşları ve yabancılar
- Tüzel kişiler (dernekler, vakıflar)
2. Baro Adli Yardımı ile CMK Müdafisi Arasındaki Fark
En sık karıştırılan konu, baro adli yardım bürosu ile CMK müdafiliğinin aynı hizmet olduğu yanılgısıdır. Oysa ikisi farklı kanunlara dayanır, farklı dava türlerinde devreye girer ve farklı koşullara tabidir. Boşanma, alacak veya kira gibi bir hukuk davası açacaksanız muhatabınız baronun adli yardım bürosudur; hakkınızda ceza soruşturması yürütülüyorsa avukat CMK servisi üzerinden görevlendirilir.
| Kriter | Baro Adli Yardım Bürosu | CMK Müdafisi |
|---|---|---|
| Hukuki dayanak | Avukatlık Kanunu md. 176-181 | Ceza Muhakemesi Kanunu md. 150 vd. |
| Kullanıldığı alan | Hukuk davaları (boşanma, nafaka, alacak, kira, tazminat) | Ceza soruşturması ve kovuşturması |
| Gelir koşulu | Var — avukatlık ücretini karşılayamama aranır | Yok — mali durumdan bağımsız atanır |
| Nasıl devreye girer | Kişinin baroya yazılı başvurusu ile | Talep üzerine veya zorunlu hallerde kendiliğinden |
| Ücret | Baro adli yardım fonundan karşılanır | Devlet bütçesinden karşılanır |
3. Adli Yardımdan Kimler Yararlanabilir?
Baro adli yardımı için iki temel koşul birlikte aranır. Birincisi gelir koşuludur: başvurucunun, kendisinin ve ailesinin geçimini önemli ölçüde zora sokmadan avukatlık ücretini ve dava masraflarını ödeyemeyecek durumda olması gerekir. Sabit bir maaş sınırı yoktur; büro, hane gelirini, bakmakla yükümlü olunan kişi sayısını ve malvarlığını birlikte değerlendirir. İkincisi haklılık görüntüsü koşuludur: talebin açıkça dayanaktan yoksun olmaması gerekir. Kazanma garantisi aranmaz; ancak hiçbir hukuki temeli bulunmayan istekler için avukat görevlendirilmez.
Mali durumun ispatı belgeye dayanır; aşağıdaki belgelerin çoğu e-Devlet üzerinden dakikalar içinde alınabilir.
Başvuruda İstenen Başlıca Belgeler
- Muhtarlıktan veya e-Devlet'ten alınan fakirlik (muhtaçlık) belgesi
- Gelir belgesi: çalışıyorsanız maaş bordrosu, çalışmıyorsanız gelirsizlik durumunu gösteren beyan
- SGK hizmet dökümü ve tescil kaydı (e-Devlet)
- Üzerinize kayıtlı taşınmaz ve araç olmadığını gösteren tapu ile araç sorgu sonuçları
- Kimlik fotokopisi ve yerleşim yeri belgesi
- Uyuşmazlığa ilişkin elinizdeki belgeler (sözleşme, tebligat, yazışmalar)
4. Baro Adli Yardım Bürosuna Başvuru Süreci
Her ilde bulunan baronun adli yardım bürosu, maddi durumu yetersiz olan kişilere ücretsiz avukat atar. Başvuru için avukata veya aracıya ihtiyacınız yoktur; büroya bizzat giderek ya da bazı barolarda posta ve e-posta yoluyla süreci başlatabilirsiniz.
Başvuru Süreci
Dilekçe ve Belgelerle Baroya Başvuru
Bulunduğunuz ilin barosuna adli yardım talebi ile başvurun. Başvuru ücretsizdir. Dilekçenizde uyuşmazlığın kısa özeti, karşı taraf ve talebiniz yer almalıdır; yanına kimlik fotokopisi, fakirlik belgesi ve gelir durumunu gösteren belgeleri eklersiniz.
Değerlendirme
Adli yardım bürosu, maddi durumunuzu ve davanızın haklılığını değerlendirir. Açıkça haksız talepler reddedilebilir.
Avukat Atanması
Başvurunuz kabul edilirse baro size bir görevlendirme yazısı ile avukat atar. Avukatlık ücreti baro tarafından karşılanır; atanan avukat sizden ayrıca ücret talep edemez.
Başvurunun reddedilmesi yolun sonu değildir. Ret kararına karşı baro başkanlığına itiraz edebilir, mali durumunuzu gösteren yeni belgelerle başvurunuzu yenileyebilirsiniz. Ayrıca avukat görevlendirmesi reddedilse bile mahkemeden adli müzaharet (harç muafiyeti) talep etme hakkınız ayrı bir yol olarak saklı kalır.
5. CMK Avukatı (Zorunlu Müdafi)
Ceza davalarında bazı durumlarda avukat tutma zorunluluğu vardır. Avukatı olmayan kişilere baro tarafından zorunlu olarak avukat atanır. Zorunlu haller dışında da şüpheli veya sanık, müdafisi yoksa her aşamada baro üzerinden avukat görevlendirilmesini isteyebilir; bu hizmet için gelir koşulu aranmaz ve soruşturma ya da kovuşturma sırasında sizden ücret istenmez.
Zorunlu Müdafi Atanacak Durumlar
- Alt sınırı 5 yıldan fazla hapis cezası gerektiren suçlar
- 18 yaşından küçük şüpheli veya sanıklar
- Sağır veya dilsiz şüpheli veya sanıklar
- Kendini savunamayacak durumda olan kişiler
- Tutuklu veya hükümlüler (bazı işlemlerde)
CMK Avukatının Görevleri
CMK avukatı, ifade alma, sorgu, duruşma ve diğer yargılama aşamalarında şüpheli veya sanığın hukuki haklarını korur. Devlet tarafından ücretlendirilir.
Önemli: Gözaltı ve ifade aşamasında avukat isteme hakkınız vardır. Avukat gelene kadar ifade vermek zorunda değilsiniz. ALO 176 Baro Çağrı Merkezini arayarak avukat talep edebilirsiniz.
6. Zorunlu Arabuluculuk
Bazı dava türlerinde dava açmadan önce arabuluculuk sürecine başvuru zorunludur. Arabuluculuk, tarafların uzlaşmasını amaçlayan alternatif bir uyuşmazlık çözüm yöntemidir.
Zorunlu Arabuluculuk Alanları
- İş davaları (işe iade, alacak)
- Ticari davalar
- Tüketici davaları
- Bazı aile hukuku davaları (2025+)
- Kira uyuşmazlıkları
Arabuluculuk Süreci
- Adliyelerdeki arabuluculuk merkezine başvuru
- Arabulucu atanması (1-3 hafta)
- Müzakere toplantıları
- Anlaşma veya anlaşamama tutanağı
- Anlaşamazsa dava açma hakkı
7. Adli Müzaharet: Mahkemeden Harç ve Gider Muafiyeti (HMK 334-340)
Adli müzaharet, Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 334-340. maddelerinde düzenlenen ve mahkeme harçları ile yargılama giderlerinden geçici muafiyet sağlayan kurumdur. Baro adli yardımından farkı nettir: baro size avukat sağlar, adli müzaharet ise davanın parasal yükünü (harç, tebligat, bilirkişi gibi kalemleri) erteler. İkisi birbirinin alternatifi değil tamamlayıcısıdır; hem barodan avukat alıp hem de mahkemeden müzaharet talep edebilirsiniz.
Talep iki şekilde yapılır: ya dava dilekçesinin içinde "adli yardım talepliyiz" ibaresi ve gerekçesiyle, ya da yargılamanın herhangi bir aşamasında ayrı bir dilekçeyle. Talebi, asıl davaya bakan mahkeme değerlendirir. Kabul için HMK 334'teki iki koşul aranır: yargılama giderlerini kendisi ve ailesinin geçimini önemli ölçüde zora düşürmeden ödeyememe ve talebin açıkça dayanaktan yoksun olmaması. Ret kararına karşı bir hafta içinde itiraz edilebilir.
Adli Yardım ile Muaf Olunan Giderler
- Başvuru harcı ve karar harcı
- Tebligat ve posta giderleri
- Keşif, bilirkişi ve tanık giderleri
- Resmi dairelerden istenen belge harçları
- İcra takibi giderleri (gerektiğinde)
- Avukat ücreti (baro tarafından karşılanır)
Bilgi: Muafiyet geçicidir. Davayı kaybederseniz ertelenen harç ve giderler sizden istenebilir; ancak mahkeme, ödemenin sizi sıkıntıya düşüreceğini görürse taksitlendirme yapabilir veya borcu tamamen ya da kısmen kaldırabilir (HMK 339).
8. Adli Yardım Hangi Davalarda Sık Kullanılır?
Baroların adli yardım istatistiklerinde belirli dava türleri açık ara öne çıkar. Aşağıdaki dört alan, başvuruların büyük bölümünü oluşturur.
Boşanma ve Nafaka Davaları
Ekonomik gücü eşinin elinde olan tarafın boşanma davası açabilmesi çoğu zaman adli yardıma bağlıdır. Boşanma sürecindeki haklarınızı boşanma hakları rehberimizden, nafaka türlerini ise nafaka rehberimizden inceleyebilirsiniz.
İşçi Alacakları
Kıdem, ihbar ve fazla mesai alacağı davaları adli yardımın klasik alanıdır; işini kaybetmiş kişinin dava masrafını karşılayamaması hayatın olağan akışına uygun kabul edilir. İşten çıkarıldıysanız hangi alacaklara hak kazandığınızı işten çıkarıldım rehberimizde adım adım anlattık.
Tüketici Uyuşmazlıkları
Ayıplı mal, abonelik ve banka kaynaklı uyuşmazlıklarda tutar hakem heyeti sınırını aşıyorsa tüketici mahkemesinde dava gerekir ve adli müzaharet devreye girebilir. Uyuşmazlığınızın hangi mercie gideceğini tüketici hakem heyeti hesaplayıcımızla öğrenebilirsiniz.
Kira Davaları
Tahliye tehdidi altındaki kiracılar ile depozito ve aşırı artış uyuşmazlığı yaşayanlar, savunma için sıkça baro adli yardımına başvurur. Kiracı olarak sahip olduğunuz korumaları kiracı hakları rehberimizde topladık.
9. Örnek Senaryolar
Senaryo 1: Geliri Olmayan ve Boşanmak İsteyen Kadın
Ev dışında çalışmayan, kendi adına geliri ve malvarlığı bulunmayan bir kadın boşanmak istiyor. İzleyeceği yol: e-Devlet'ten SGK dökümü ile tapu ve araç sorgusunu alır, muhtarlıktan fakirlik belgesi çıkarır ve il barosunun adli yardım bürosuna dilekçeyle başvurur. Büro, gelir yokluğunu ve boşanma talebinin ciddiyetini değerlendirdikten sonra bir avukat görevlendirir. Avukat, dava dilekçesine adli müzaharet talebini de ekleyerek harç ödemeden davayı açar; tedbir nafakası da aynı dilekçede istenebilir.
Senaryo 2: Tazminatı Ödenmeden İşten Çıkarılan İşçi
Üç aydır işsiz olan ve kıdem tazminatı ödenmeyen bir işçi, önce zorunlu arabuluculuk aşamasından geçer; arabuluculuk başvurusu ücretsizdir. Anlaşma sağlanamazsa baroya adli yardım başvurusu yapar ve işçilik alacağı davası için avukat görevlendirilmesini ister. İşsizlik kaydı ve SGK çıkış bildirgesi, gelir koşulunun ispatında güçlü belgelerdir. Dava dilekçesindeki adli müzaharet talebiyle harç ve bilirkişi ücretleri de dava sonuna ertelenir.
Sıkça Sorulan Sorular
Hukuki Haklarınızı Öğrenin
Adli yardım hakkınızı kullanarak ücretsiz hukuki destek alın.
Ana Sayfaya Dön